Radiosonde Nedir?

"Ravinsonde" kelimesi tam olarak, atmosferde yükseklikle, basınç, sıcaklık, nem ve rüzgar bilgilerinin elde edilmesini ifade etmektedir. "Radiosonde" kelimesi ise atmosferde yükseklikle, basınç, sıcaklık ve nem bilgilerini ifade eder. Dikkat edileceği üzere bu iki kelimenin tek farkı rüzgar bilgileridir. Şu halde eğer bir istasyonda atmosferde yükseklikle, sıcaklık, basınç, nem ve rüzgar değerleri elde ediliyorsa bu rasatlara "Ravinsonde Rasatları" demek daha doğru olacaktır.

Bu ölçümleri yapan cihaz (sensörler + verici) özel bir kutu içerisinde meteorolojinin özel balonları ile atmosfere salınmaktadır. Toplanan veriler ise üzerindeki verici aracılığı ile yerdeki sisteme anlık olarak aktarılmaktadır. Belli bir yüksekliğe çıkan balon patladığında sistem paraşütü ile de yere inmektedir. Buraya kadar anlatılan kısa tanıtımdan sonra bu bir de uygulamanın Türkiye'de basına yansımasına bakalım dilerseniz.

- (A) ilinde  (27) yaşındaki "X" şahıs , evinin terasında kuşlarıyla ilgilenirken başının 30 santimetre yanından, havadan bir cihaz düştü. Düşen cihazın, meteoroloji istasyonlarında hava gözlem raporları için kullanılan ‘Radiosonde’ adı verilen, meteoroloji balonu olduğu belirlendi. Ketener, “Yaklaşık 1 kilo ağırlığındaki cihaz, 30 santim önüme düştü. Başıma gelse yaralanacaktım” dedi.

- (B) ilinde "X" isimli sahıs ayçiçeği tarlasında traktörü ile çalıştığı sırada uçaktan atılmış, patlamış bir balona bağlı üstünde "Radiosonde" yazılı bataryaya benzeyen şüpheli paket bulunca yetkililere haber verdi. Haber verilmesi üzerine bölgeye gelen ekipler, pakette radyasyon olabileceği ihtimali üzerine özel kıyafetlerle pakette incelemede bulunarak, fotoğraf çekti.

- (C) ilinde, bahçesinde bulduğu ve üzerinde "Radiosonde" yazılı pakete dokununca sabaha kadar uyuyamadı. Ertesi sabah yetkililerle konuştuğunda ancak derin bir nefes alabildi.

Önemli: Öncelikle belirtelim bu kutu resimde elimizde gördüğünüz beyaz bir kutu olup ağırlığı neredeyse yok denecek kadar hafiftir. Zaten bu parça da yere paraşütle indiği için canlıya bir zarar vereceğini sanmıyoruz. Belki sadece korkutabilir veya araçla seyahat esnasından sizi heyecanlandırabilir. Bir çok yerde bu balon uçuşlarının UFO (Tanımlanamayan Uçan Cisim - Unmanned Flaying Object) olarak tanımlandığına da şahit olabilirsiniz.  

Önemli: Radyasyon konusuna gelince. Bu sadece bir isim benzerliği aslında. Radio (verici) sonde (sonda) anlamındadır. Kısacası radyo sondası anlamına gelmesine rağmen isim benzerliği nedeniyle karıştırılmaktadır. Cihazın üzerinde hiç bir doğal ya da yapay bir radyasyon kaynağı ya da insana, doğaya zararlı madde bulunmamaktadır. Aslına bakarsanız cihaz sadece bir mini mini telsiz. Bunun yaydığı radyo dalgalarını da zararlı konumda değerlendirecek olursak evmizdeki TV'ler, televizyonlar hatta ceplerimizde taşıdığımız cep telefonları bile bundan çok daha fazla ışıma gerçekleştirmektedirler. Yine de bu tür şüpheli cisimlere dokunmadan önce bir meteoroloji birimini arayıp bunu teyit edebilirsiniz.

Biz veriler hakkında araştırma yaparken süpriz bir gelişme oldu. TA9KE yönetimi bizim adımıza Erzurum Meteoroloji Bölge Müdürlüğü'nden bir ziyaret izni almış. Okul ve sınavlar derken böyle bir ziyaret bizim için de bir değişiklik oldu gerçekten.

Cuma günü hep beraber Erzurum Meteoroloji Bölge Müdürlüğü'ne gittik. Aslında şanslı sayılıız çünkü bu tür istasyonlardan Türkiye'de sadece (8) tane var ve biri burada Erzurum'da. Saat 14.00 da oraya gittik. Yetkililer gerçekten bizi çok sıcak ve dostane karşıladılar, ikramda bulundular. Bir süre sohbetten sonra zaman yaklaşmakta olduğu için bizi kuleye doğru yönlendirdiler. En üst kata çıktığımızda bizi burada başka görevli personel karşıladı. Onlarla da tanıştık. Kısa bir molanın ardından bizi balonun hazırlık aşamasının yapıldığı odaya aldılar. Burası geniş bir odaydı. Baktığımız görüntü karşısında hayran kaldık. Bizim çocukken oynadığımız balonların kat kat büyüğü, tam karşımızda  bembeyaz inceliğiyle duruyordu.

Bir süre balonu inceledikten sonra nasıl şişirildiğini, paraşütün ne görev yaptığını ve hazırlık aşamalarını oradaki görevli personel bize anlattılar. Merak ettiğimiz tüm soruları da büyük bir sabırlarla cevapladılar. Balona dokunduğunuzda oldukça ince gibi görünen bu kauçuk (latex) balon bildiğimiz Helyum (He) gazı ile şişiriliyormuş. Biz hep uçan balonlarda Hidrojen kullanıldığını duyduğumuz için tabi bunun nedenini de sorduk. Yetkililer de balonu gönderdikten sonra bu konu hakkında da bilgi vereceklerini söylediler. Çünkü tüm ülkedeki istasyonlarla aynı zamanda salıverilmesi gerekiyormuş.

Ardından hep beraber teras tarafına geçtik. Bir görevli elinde balonu, odadan bulunduğumuz yere gitirdi. Bu sırada paraşütü ve diğer malzemeleri de bağlanmıştı. Biz de bu sırada bir kaç resim çektik. Balon yaklaşık (1) Kg. kadar yük kaldırma kapasitesine sahip olduğunu öğrenince muzipçe bir hesapla kendimizi kaldıracak kaç balona gereksinim duyacağımızı hesapladık. Yanımızda bulunan el telsizleri ile bu vericiyi duyabilmek için frekansını sorduk. Aldığımız bilgi ile cihazlarımıza bu frekansı yükledik. Balon uçuşa hazır olduğu için pilleri taklı ve vericisi aktif çalışmaktaydı. Bir data - telemetri sinyalini- sesini hepimiz telsizlerimizden kolayca duyabiliyorduk. Araştırmalarımızda sonradan bu sinyalin belli bir şekilde kodlandığını ve şifrelendiğini öğrendik. Gece uçuşlarında ise kalkışın ardından (5) dakika süre ile ışıklandırma da kullanılıyormuş. Balonun ucuna bağlanan (36) metrelik bir ip sayesinde radiosonde cihazı yerden kilometrelerce yükseğe (30-35 Km) çıkabiliyordu.

Balon bu yükseklikte iç basıncından dolayı daha da büyüyor ve patlıyordu. Daha sonra öğrendiğimiz bilgiler ise şunlardı:  

1. Balon atışları gece ve gündüz her zaman aynı saatte yani  14.30 'da gece ise 02.30 'da yapılıyor.

2. Radiosonde cihazının fyatı yaklaşık 160 Euro. Balon ve diğer giderler ile birlikte maliyeti 400 TL'ye kadar çıkmakta. Bu da günlük 800 TL'ye yakın bir masraf demek. Ancak önemini düşündüğünüzde bu masraf gerekli.

3. En önemlisi ise cihazın radyasyon oranı % 0 ' a yakın bir rakam ve zararsız.

4. Radiosonde' nin üzerinde bulunan sıcaklık ve diğer sensörler ince, uzun ve çok narin olduğundan en küçük bir darbede hasar görebilmekte. Bu nedenle atılan bir cihaz bir daha kullanılamamaktadır.

5. Bu istasyonlardan Türkiye'de (8), dünya da ise yalnızca (1.000) tane bulunmaktadır.

6. Verilere göre balonların ilk üretimi 1894 yılında kurulan CAPTIVE ve AIRSHIP firması sayesinde olmuş. Türkiye'de, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü (DMI) 48.000 adet çeşitli tiplerde Cosmoprene Met. Balonu kullanmış ve kullanmaya devam etmekteymiş.

7. Verici UHF bandında ve 402-403 MHz arasında çalışmakta. (Transmitter Tipi : Synthesized, Frekans bandı: UHF, Tuning: 400-406 MHz, frekans kararlılığı: -+2 KHz, Deviation : 4.8 KHz., Maksimum çıkış gücü: 60 MWatt, Modülasyon: GFSK, Data Downlink: 2400 bit/s sayısal)Önceden bu frekansta çevreden baskı (enterferansa) maruz kalmış ancak BTK'ya yapılan mürecaatla sorun çözülmüş. Demek ki bundan muzdarip olan sadece biz amatör telsizciler değiliz. Ejder Tepe'de bulunan rölelerimizde geçen dönemde epey baskıya maruz kalmıştı çünkü.

8. Bir diğer önemli husus da balonların şişirilmesinde yalnızca Erzurum'da Helyum gazının kullanılıyor olması. Diğer bölgelerde ise genellikle Hidrojen gazı (H) kullanılmaktadır. Neden Hidrojen değil de Helyum? Yetkili personel bu konuda da konuya açıklık getirdi. Diğer illerde ve daha önce burada da Hidrojen kullanılyormuş. Ancak bu Hidrojen üretiminde elektroliz ve özel çözeltili su kullanılması, Erzurum ilinde hava sıcaklığının -35'lere kadar düşmesi ve sıvının donması nedeniyle bundan vazgeçilmiş. Yapılan araştırmalardan sonra ilk olarak burada Helyum (He) gazı kullanılmaya başlanmış.

Hidrojenin yancı ve parlayıcılığı da emniyet açısından ayrı bir risk teşkil etmekteymiş.  Aklımıza ünlü sanatçı Beyazıt ÖZTÜRK'ün programında konuklarına verdiği Helyum gazı geldi. Gülüştük ama pek tabi bunu denemedik. Sonuçta Helyum da tehlikeli bir gaz ve kapalı alanda yoğun bir patlamadaki gaz sızıntısı kısa zamanda yaşamı yok edebilecek kadar riskli. Bu nedenle de zaten tüpler aşağıdaki bri yerde emniyete alınmış borularla kuleye getirilmiş, geniş ve havalandırmalaı bir ortamda yine de emniyet tedbirlerine azami özen gösterilmiş.

Balonun atış vakti gelmişti. Bir anlık bir şeyle havada süzüle süzüle gitmeye başlamıştı ki bizi arkasından hayran bıraktırdı. Uzun süre telsizlerimizden sinyalini takip ettik. Daha sonra bizi kontrol odasında aldılar ve çay ikram ettiler. Bu esnada bilgisayarda balondan gelen verileri gösterdiler. Anlık olarak tüm veriler ekrana akıyordu. Her ne kadar kontrolsüz bir balon gibi görünse de aslında sadece kumanda edilemiyor ancak tüm konum bilgileri ve anlık durumu an be an görülebiliyordu. Üzerindeki GPS ile epey bir yükseldikten sonra 10'a yakın GPS uydusu ile irtibat kurduğunu görebildik.

Antenlerin boyutlarının kısa oluşu dikkatimizi çekti. Konuya TB2NMR açıklık getirdi. Üzerindeki özel helezon anten ile GPS uydu sinyallerini, altındaki 17,5 cm. lik UHF çeyrek dalga tel anten (λ = 300 / frekans/4) ile de telemetri verilerini aşağı istasyona sorunsuz gönderebiliyormuş.

Çaylarımızı yudumlarken biz de onlara amatör telsizciliğin ve derneğimizin tanıtımını yaptık. Kasım ayında yapılacak sınavımıza davet ettik. Edindiğimiz bilgilerin bir çoğunu not ettikten sonra kuledeki personele ve diğer yetkililere teşekkür ettikten sonra büyük bir heyecan ve mutlulukla düşüncelerimizi bir an önce siteye yazabilmek için evimize döndük.

Cihazın telemetri adı verilen sinyallerin çözülmesi ile ilgili araştırmamız olmadı. Çünkü şifrelenme ve kodlanma algoritmasını bilmiyoruz. İnternet'te çeşitli yazılımlar var ancak şimdilik sadece sinyalleri telsizden takip edebiliyoruz. Danışmanlarımız bunu halen kullanılmakta olan paket radyo programı ile görsel olarak izleyebileceğimizi ancak yorumlanma ve docode aşaması için biraz daha araştırma yapmamız gerektiğini bildirdiler. Bunu da yakında yine bize görev olarak verilecek ve belirtilecek frakans bandında Erzurum içi yerel paket radyo çalışmamızda uygulamalaı olarak deneyecek ve edindiğimiz bilgileri yine sizlerle paylaşacağız. Video çalışmamızı buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.

Ayrıca burdan Derya Ablamız  (TB9YDK) ' dan özür diliyoruz. Bir diğer danışmanımız olarak kendisi çok gelmek istediği halde bir anlık heyecandan olsa gerek ki Derya Abla'yı unutmuştuk. Kendisinden tekrar özür diler saygılarımızı sunarız. Yerine inceleme grubu: TB9YDC (Serenay USLU) , TB9YAL (Betül ÇOLAK) , TB9YAG (Ayşegül ÇOLAK)

Bu çalışmamızda yardımlarını bizden esirgemeyip kapılarını açan Erzurum Meteoroloji Bölge Müdürlüğü personeline ve danışmanlarımıza bir kez daha teşekkürlerimizi sunarız. Aşağıda konu ile ilgili bize verilen görev raporumuzu da inceleyebilrsiniz.

----------------------------------------------------
Merhaba Arkadaşlar; Genç Amatör Telsizci- İnceleme ve Araştırma adıyla yapacağımız çalışmada hepinizin birlik ve beraberlik içerisinde bu çalışmaya katılacağınızdan eminiz. Bu çalışma diğer genç amatörlere örnek ve teşvik edici olması adına genç amatörler bölümünde, eğitim ve araştırma başlığı altında ana sayfamızda yayınlanacaktır. Bu sayede bir amatör telsizci olarak öncelikle bir grup çalışmasının getireceği çeşitli zorlukları, bilgi toplama yöntemlerini, bilgilerin toplanarak tek bir konu haline getirilmesi, ortak paydalarda buluşmayı ve beyin fırtınasını öğreneceksiniz. Çalışmada pek tabi büyüklerinizden yardım alabilirsiniz ancak bu tam bir yol gösterme veya hazırcılık şeklinde olmamalı. Eğer sizlerde bu tür görevlerden memnun kalırsanız devamı gelecektir. Hatta bir sonraki araştırma konusunu el birliği ile sizler belirleyebilirsiniz.Detaylarını aşağıdan okuyabilir aklınıza takılan soru ve sorunlarda bizlerden her zaman destek alabilirsiniz.

Görev Nu: 01
Görev Kategorisi: Genç Amatör Telsizci - İnceleme ve Araştırma
Başlama Zamanı : 01.06.2009
Bitiş Zamanı : 06.06.2009

Ana Görev Konuları :

1. Radiosonde cihazı nedir?
2. Cihazın özellikleri nelerdir? Verici bandı ve frekansı nedir? Amatör telsizlerle bu sinyaller takip edilebilir mi?
3. Cihazın üzerinde barındırdığı sensör (hassas alıcılar) nelerdir? Ne maksatla kullanılır?
4. Nelerde ve nasıl kullanılır?
5. Askeri ve sivil kullanım maksatları nelerdir?
6. Bulundukları taktirde yaklaşmak veya dokunmak insan sağlığı için zararlı mıdır?
7. İlimizde bu tür cihazlar kullanılmakta mıdır? Nerede ve ne suretle?
8. Bu cihaz ile ilgili amatör telsizcilik adına Türkiye'de bir araştırma ya da bir çalışma var mıdır?
9. Bu cihaz ile neler yapılabilir? Sinyalleri decode (çözme) yapılabilir mi? Hangi yazılımlarla?
10.Bulundukları taktirde (düştükleri yere) yaklaşmak veya cihaza dokunmak insan sağlığı için zararlı mıdır?
11. Vericinin örnek bir data sesini temin edebilir misiniz?

Yardımcı Görev Konuları :

- Aranızda bir çalışma grubu lideri seçiniz,
- (12) konuyu kendi aranızda paylaştırınız,
- Haberleşmenizi site üzerinden özel mesaj ile gerçekleştiriniz
- Dosya paylaşımlarında e-posta ve MSN kullanabilirsiniz. Dilerseniz görevle ilgili kendi aranızda bir MSN grubu oluşturabilirsiniz.
- Cihaz ve kullanımı ile ilgili bir Meteo İstasyonu ile ziyaret, ropörtaj, resimleme çalışması ile yazınızı destekleyebilirsiniz.
- Makalenin en sonunda çalışmaya katılan tüm arkadaşlarımızın çağrı işaretlerini, ad ve soyadlarını, faydalandığınız tüm kaynak ve adresleri madde madde belirtiniz.
- Makalenizi yukarıda belirtilen madde başları içerecek şekilde hazırlayınız.